//// کشاورزی برای همه، همه برای زندگی

سبد خرید /

سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)

چای: سفر به دنیای محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)

سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)

در مقاله ی اول از مجموعه مقالات ” سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران ” در مورد این نوشیدنی محبوب و دومین نوشیدنی پر مصرف جهان پس از آب، صحبت کردیم و یاد گرفتیم که به چه نوشیدنی هایی چای گفته می شود و کلاً این نوشیدنی چگونه بدست می آید. اما ریشه ی تاریخی این نوشیدنی در کجاست؟ نخستین بار چگونه کشف شده و چه نقشی در فرهنگ و تاریخ کشورهای مختلف از گذشته تا امروز داشته و دارد، موضوعی است که در مقاله ی امروز قصد داریم که به آن بپردازیم. اگر شما جزء آن گروه از افرادی هستید که به اشتباه چای، این نوشیدنی که در فرهنگ ما تابیده است را یک نوشیدنی ایرانی می پندارید و ریشه آن را در ایران باستان می دانید، مقاله ی امروز نهال را از دست ندهید.

اولین و مهم ترین نکته ای که در مورد این نوشیدنی باید بدانیم این است که چای بیش تر از یک نوشیدنی معمولی است و اگرچه در سراسر جهان یک نوشیدنی پر مخاطب است، اما فرهنگ آن در کشورهای مختلف گاه به گاه بسیار محلی و سنتی است. برای مثال در چین خیلی نادر است که کسی چای سیاه بنوشد و یا در دارجیلنگ هند، مردم حتی نام چای تایوانی را نمی دانند و مزه ی آن را نچشیده اند و یا در ژاپن که یک مراسم بسیار قدیمی نوشیدن چای است، از چای پودری و کمیاب ” ماتچا ” استفاده می کنند که مردم بسیاری از کشورها هرگز مزه ی آن را نچشیده اند. بطورکلی این نوشیدنی نقشی ویژه و کاملاً متحد کننده در فرهنگ های مختلف دارد و تک تک فرهنگ های نوشیدن چای که در کشورهای مختلف وجود دارند، به تنهایی و بدون تأثیر پذیری از فرهنگ سایر کشورها ایجاد شده اند. پس با ما همراه باشید تا نقش چای در فرهنگ و تاریخ کشور های مختلف جهان را بررسی کرده و یاد بگیریم.

محل تولد چای

تاریخچه ی چای به چین باستان تقریباً 5000 سال پیش باز می گردد.طبق افسانه ها در سال 2732 قبل از میلاد مسیح، امپراتور شن نونگ، هنگامی که برگ های یک درخت وحشی چای به طور کاملاً اتفاقی درون کتری آب در حال جوش او افتاد، چای را کشف کرد. او در ابتدا متوجه رایحه ی دلپذیری شد که از دم کشیدن برگ ها، درون آب در حال جوش ایجاد شده بود و به آن علاقه مند شد. این رایحه آنقدر برای او دلپذیر بود که تصمیم به نوشیدن آن گرفت. در افسانه ها آمده است که امپراتور در حین نوشیدن چای، آن را نوشیدنی ای گرم و کنجکاو که گویی در حال کنکاش در تک تک اعضای بدن اوست، توصیف می کرد و به همین دلیل آن را “ Ch’a “ که در زبان چینی به معنی بررسی یا تحقیق است، نامید. در سال 200 پیش از میلاد یکی از امپراتوران سلسله ی هان حکم داد که برای این نوشیدنی یک نماد مشخص نگارش شود؛ این نماد که تصویری از شاخه های چوبی، چمن و یک مرد در میان آن هاست در آن زمان برای این نوشیدنی تصویر شد و امروزه نیز در زبان چینی از همان نماد برای نوشتن کلمه ی چای استفاده می شود.

2.1 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
نماد چای در زبان چینی

تاریخچه ی چای در چین:

محبوبیت چای در چین در بین صده های چهارم تا هشتم میلادی به سرعت افزایش یافت و چای دیگر تنها بدلیل خواص دارویی مورد استفاده قرار نمی گرفت بلکه برای رسیدن به شادابی و لذت روزمره نزد مردم ارزشمند شده بود. در این دوره ی تاریخی کشتزارهای چای در چین گسترش پیدا کردند و بازرگانان چای ثروتمند شدند. امپراتوری چین آماده سازی و تولید این محصول را کاملاً تحت کنترل داشت و طبق مستندات تاریخی فقط زنان جوان و پاکدامن برای چیدن برگ های چای به کار گماشته می شدند.این زنان که در شرایط کاملاً محافظت شده ای زندگی می کردند، اجازه ی دست زدن به سیر، پیاز و ادویه های بودار را نداشتند تا مبادا بوی نوک انگشتان آن ها برگ های گرانبهای چای را آلوده کند.

2.2 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
کشت و زرع چای در چین
  • فرآوری چای سیاه

تا اواسط صده 17 میلادی، تمامی چای تولید شده در چین چای سبز بود؛ اما با افزایش صادرات این نوشیدنی به کشورهای خارجی، چینی ها درصدد کشف راهی برای ماندگاری این محصول برای سفرهای صادراتی طولانی به کشورهای دیگر آمدند و آن ها متوجه شدند که می توانند برگ های چای را با یک فرآیند تخمیر ویژه حفظ کنند و اینگونه بود که چای سیاه بدست آمد. این چای طعم و عطر خود را مدت زمان طولانی تری به نسبت چای سبز نگه می داشت و برای صادرات به کشورهای دور گزینه ی بسیار مناسبی بود.

  • چای در دنیای مدرن چین

چای برای هزاران سال بعنوان بخش جدایی ناپذیر در فرهنگ چین باقی مانده است. قبل از اینکه مصری ها اهرام ثلاثه را بسازند چای در چین محبوب بود و حتی قبل از اینکه اروپا از دوران تاریک خارج شود، چینی ها چای را به سراسر آسیا صادر می کردند و این اهمیت و محبوبیت در چین تا دنیای مدرن امروز نیز ادامه دار بوده است و به نمادی از تاریخ، دین و فرهنگ مردم این کشور تبدیل شده است.

2.3 1024x683 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
چای چینی در یک رستوران مدرن

تاریخچه ی چای در تبت:

چینی ها در اوایل صده 9 میلادی چای را به تبت معرفی کردند. آب و هوای تبت و زمین های صخره ای و ناهموار آن، کشت این گیاه را در این منطقه ناممکن می کرد؛ بنابراین، چای باید با کاروان های یاک (گاومیش) از چین به تبت آورده می شد که سفری طولانی (تقریباً یکساله) و بسیار طاقت فرسا و خطرناک بود. این کاروان ها در مسیرهایی از میان بلندترین کوه های جهان عبور می کردند و در میان راه باید با غارتگران و راهزنان که خواهان چای بودند نیز مبارزه می کردند. برای همگام سازی با تقاضای بالای تبتی ها برای چای، روزانه 2 تا 300 یاک با بارهای چای وارد این کشور می شدند. چای در تبت و مناطق اطراف آن به چنان محبوبیت و ارزشی رسید که بعنوان نوعی ارز مورد استفاده قرار می گرفت و چای فشرده تقریباً برای هر چیزی شکل معمول پرداخت بود و خادمان و کارگران با این ارز دستمزد خود را دریافت می کردند.

  • چای تبتی سنتی

به طور سنتی، چای تبتی با جوشاندن برگ های چای به مدت نیم ساعت درون ظرف های بلند چوبی درست می شود و به آن کره ی گاومیش و نمک اضافه می کنند و آن را با وسیله ای که برای کره گیری مناسب است مخلوط می کنند تا چای کاملاً امولسیون شود، از این رو به این چای، چای کره گاومیش نیز می گویند. این چای برای افرادی که در مناطق مرتفع کوه های هیمالیا زندگی می کنند، جایگزینی برای چربی و نمک از دست رفته ی بدن است. امروزه انواع مختلف چای های هندی نیز در میان نسل های جوان این کشور محبوب است.

2.4 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
زن تبتی در حال تهیه چای کره تبتی
  • چای در فرهنگ تبتی

چای تبتی تا به امروز مصرف اصلی مردمان این کشور است، بطوریکه هر تبتی بطور میانگین روزی 40 فنجان چای می نوشد. در فرهنگ این کشور از همه ی مهمان ها باید با چای پذیرایی شود و فنجان چای مهمان هرگز نباید خالی بماند.

2.5 1024x538 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
چای کره

تاریخچه ی چای در ژاپن:

در اوایل صده 9 میلادی گردشگران ژاپنی در چین با ارزش ها و سنت های این نوشیدنی، آشنا شدند. Dengyo Daishi راهب بودایی ژاپن، برای اولین بار دانه های چای چینی را در هنگام بازگشت از سفر تحصیلی خود از چین به ژاپن آورد و از آن پس چای عضو جدایی ناپذیر از زندگی صومعه های ژاپنی شد. راهبان از چای برای کمک به هوشیاری بیش تر در طول مراقبه ها استفاده می کردند. در اوایل سال 1300 بود که محبوبیت چای در ژاپن سراسری شد، اما اهمیت و ارزش معنوی آن همیشه ادامه پیدا کرده و بر مراسم چای ژاپن تأثیر مستقیم داشته است.

  • مراسم چای ژاپنی

مراسم مقدس چای ژاپنی که ” چانویو ” نام دارد، در اوایل قرن 15 تحت تأثیر فلسفه های آیین ذن بودیسم تکامل یافت. این مراسم به لحاظ احترام به عمل تهیه و نوشیدن چای اهمیت فوق العاده ای داشته و دارد. ذن بودیسم در طول این مراسم به عناصر اساسی فلسفه ی ژاپن (هماهنگی، خلوص، احترام و آرامش) ارج می نهد. این مراسم از چنان اهمیتی در ژاپن برخوردار بود که اتاق های مخصوص مراسم چای در حیاط خانه ها بصورت اختصاصی ساخته می شد و تسلط بر مراسم چای از معیارهای اصلی برای ازدواج زنان محسوب می شد.

2.6 1024x614 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
تصویری از مراسم چانویو
  • چای سنتی ژاپن

چای مورد استفاده در مراسم چانویو با هم زدن آب در چای سبز ساییده شده ی قوی به نام ” ماتچا ” درست می شد. ژاپنی ها طعم تازه و سبز ماتچا دم کشیده را بسیر می پسندیدند. چای غلیظ در اواخر 1730، هنگامی که فرآوران چای با آزمایش های گوناگون کشف کردند که بخار پاشی روی برگ ها برای جلوگیری از تخمیر، چای سبزتر و خوشرنگ تری را تولید می کند که شباهت زیادی به طعم های خاص، قوی و تازه ی ماتچا دارد، مجدداً در ژاپن محبوبیت پیدا کرد.

2.7 300x166 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
چای سنتی ژاپن
  • چای در دنیای مدرن ژاپن

امروزه چای در فرهنگ مردم ژاپن کاملاً جا افتاده است. این نوشیدنی در کنار هر وعده ی غذایی نوشیده می شود و با چای به همه ی مهمانان خوشآمد گفته می شود. امروزه صنعت چای در ژاپن از نظر تکنولوژی پیشرفته ترین در جهان است و در کشتزارهای ژاپنی از ماشین آلات تخصصی بسیاری در تولید چای استفاده می کنند که کاملاً در تضاد با روش های تولید چای باستانی و فرآوری دستی است که هنوز در چین گسترده است. ژاپنی ها به دلیل ذائقه ی متفاوتی که دارند، چای خود را به گونه ای فرآوری کرده اند که طعم سبزتر، قوی تر و شیرین تری از چای تولید شده در چین داشته باشد.

تاریخچه ی چای در روسیه:

در سال 1618، چینی ها به سزار الکسیس روسیه چای هدیه دادند. همه در مورد نوشیدنی جدید کنجکاو بودند و چای در روسیه به سرعت محبوب شد. یک مسیر تجارت کاروان شتر برای انتقال چای به کشور پدید آمد. این کاروان ها برای رسیدن به روسیه سفری یک ونیم ساله را طی می کردند و برای راضی نگه داشت روس های تشنه ی چای، سالانه نزدیک به 6000 شتر که هرکدام نزدیک به 270 کیلوگرم بار چای را داشتند، وارد روسیه می شدند. در سال 1903 راه آهن جایگزین کاروان های شتر شد و مدت زمان حمل و نقل را بسیار کوتاه کرد.

تاریخچه ی چای در اروپا:

پرتغالی ها و هلندی ها نخستین بار در سال 1610 چای را به اروپا آوردند. رقص چای انگلیسی در سال 1662 زمانی که چارلز دوم با پرنسس پرتغالی، کاترینا ازدواج کرد آغاز و پایه گذاری شد. ملکه ی جدید انگلیس از دوست داران این نوشیدنی بود و بعنوان بخشی از مهریه خود، صندوق های چای مرغوب چینی را با خود به انگلستان آورد و آغاز به پذیرایی از دوستان اشرافی خود با چای در دربار کرد. خبر این نوشیدنی جدید سلطنتی به سرعت در کشور پخش شد.

2.8 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
مراسم رقص چای Tea Dance
  • چای بعنوان نشانه ی شأن و شخصیت

بعنوان یک کالای گران وارداتی، فقط افراد ثروتمند قادر به نوشیدن آن بودند؛ بطوریکه هزینه ی ارزان ترین چای برابر با یکماه دستمزد یک کارگر بود و به دلیل بالا بودن قیمت آن، نوشیدن چای بسیار شیک و اشرافی بود. توانایی تهیه این نوشیدنی و نوشیدن آن با ظرافت و مهارت، معیاری برای تعیین جایگاه اجتماعی افراد، تربیت صحیح، هوش و ذکاوت محسوب می شد و به همین دلیل بسیاری از خانواده های اشرافی انگلستان و هلند در قرن 18، نقاشان بزرگ را بکار می گرفتند تا تصویر آن ها و خانواده شان را در حین نوشیدن چای ثبت کنند.

2.9 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
تصویری نقاشی شده از یک خانواده ی اشرافی در حین صرف چای
  • چای بعد از ظهر (Afternoon Tea)

چای بعد از ظهر که هنوز هم یک سنت و نهاد محبوب بریتانیایی است به آنا، هفتمین دوشس بدفورد نسبت داده می شود. آنا همیشه از فاصله ی طولانی بین یک صبحانه ی سبک و یک وعده غذای آخر شب شکایت می کرد. او در یک بعد از ظهر از کنیزک خود خواست تا برای او یک قوری چای به همراه خوراکی های سبک آماده کند و به اتاق او بیاورد. این وعده ی غذایی آنچنان برای آنا لذت بخش بود که او شروع به دعوت از دوستان خود کرد که برای صرف چای بعد از ظهر او را همراهی کنند و از آن روز تاکنون نوشیدن چای بعد از ظهر در انگلستان محبوب است.

2.10 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
مراسم چای بعدازظهر Afternoon Tea
  • چای عالی (High Tea)

چای عالی بسیار متفاوت با چای بعد از ظهر است و اگرچه اسمی شیک تر دارد اما در واقع یک رسم نوشیدن چای مختص طبقه ی کارگر در صده 19 میلادی است. چای عالی حدوداً در ساعت 6 عصر سرو می شود و شامل یک وعده شام کامل سبک برای افراد عادی است. چای عالی در کنار گوشت، ماهی، تخم مرغ، پنیر، نان و کره و کیک نوشیده می شد و یک وعده ی غذایی مردانه بود، در حالیکه رسم چای بعد از ظهر مراسمی تفریحی برای جامعه ی خانم ها محسوب می شد.

نقش چای در جهانی شدن:

هلندی ها تا سال 1678 که انگلیسی ها واردات چای را در مقیاس تجاری آغاز کردند، بر تجارت چای در اروپا تسلط داشتند. خانواده ی سلطنتی انگلستان که به دنبال کنترل و سود کامل در این تجارت بودند، امتیاز کامل شرکت هند شرقی را گرفتند و کلیه تجارت در سراسر آسیا و آفریقای شرقی را تحت انحصار آن در آوردند. شرکت هند شرقی به سرعت به قدرتمند ترین انحصار جهانی که تاکنون شناخته شده است تبدیل شد و چای کالای اصلی آن بود. به این شرکت حق گرفتن زمین، پول و سکه، داشتن ارتش و قلعه، مجازات قانون شکنان، ایجاد اتحاد خارجی و حتی اعلام جنگ نیز داده شد. سلطنت این شرکت ادامه داشت تا اینکه در سال 1833، پارلمان انگلیس راه های تجاری برای رقابت آزاد را اعلام کرد؛ اما تأثیرات ماندگار سال ها تسلط بسیار بود و شرکت هند شرقی انگلیس جهان را تغییر داد. آن ها ادعا کردند که هنگ کنگ، سنگاپور و هند بعنوان مستعمرات انگلستان هستند و باعث تحریک اقتصاد جهانی شدند و همه ی اینها فقط و فقط بخاطر چای در جهان اتفاق افتاد.

تاریخچه ی چای در هند:

  • جنگ های تریاک

با افزایش مصرف چای، صادرات انگلیس نتوانست با تقاضای واردات چای همگام شود. چینی ها بیش تر از پنبه، صادرات اصلی انگلستان، به نقره علاقه داشتند. یافتن نقره ی کافی برای تجارت چای بطور فزاینده ای دشوار شد؛ بنابراین انگلیسی ها به پرورش و رشد تریاک در کلنی بزرگ آسیا، هند، روی آوردند. بریتانیایی های متقلب، تریاک را از طریق مرز هند به چین در ازای نقره می فرستادند و از همان نقره برای خرید چای از چین استفاده می کردند. این نقشه ی غیر قانونی فروش تریاک تا سال 1839 جواب داد تا اینکه یک مقام چینی 20000 صندوق تریاک را درون یک گودال پر از آب در نزدیکی دریای کانتون فرستاد. یکسال بعد انگلستان به چین اعلام جنگ داد و چین در مقابل دست به تحریمات شدید صادرات چای زد.

  • کشت و زرع چای در هند

حتی قبل از شروع جنگ های تریاک هم، چین درباره ی تجارت با غرب مردد بود و این اتفاق نیز سبب تقویت باور به خودکفایی ملی در چینی ها شد و چین گام هایی را به سوی انزوا برداشت. دشواری بدست آوردن چای چینی و محبوبیت وصف ناپذیر آن در بریتانیا سبب شد تا این دولت به گزینه هایی مثل کشت چای برسد و آب و هوا و ارتفاعات شمال هند از آن مکانی مناسب برای این امر ساخته بود و همچنین کاوشگران گیاهان بومی، گیاهان چای را که در اوسام هند در حال رشد بودند، در سال 1823 کشف کرده بودند. پس از مدتی هندی ها در پرورش گیاهان چای متخصص شدند، اما در زمینه ی فرآوری آن دانش کافی را نداشتند. رابرت فورچون، گیاه شناس اسکاتلندی، بدلیل جاسوسی در فنون باستانی پرورش چای مقدس چینی و بازگشت به هند با کوله باری از دانش و تجهیزات و تیم کوچکی از پرورش دهندگان با تجربه ی چینی، در کشت و زرع چای در هند نقش پر رنگ و بسیار معتبری دارد.

تاریخچه ی چای در آمریکای شمالی:

تعجبی ندارد که در اوایل، آمریکای شمالی که تحت استعمار اروپاییان بود، قاره ی چای خوری بودند. بعبارتی همان آداب و سنن اروپا از اقیانوس اطلس عبور کرد و به آمریکای شمالی رسید و چایخانه ها و لوازم جانبی ظریف چای نقره ای و چینی در شهرهای جدید نیویورک، بوستون و فیلادلفیا محبوب شدند.

2.11 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
مراسم چای نوشی در اوایل قرن 19 آمریکا
  • انقلاب آمریکا

در نیمه ی دوم قرن 18، چای بزرگ ترین و با ارزش ترین کالای صادراتی انگلستان بود و دولت انگلستان به دلیل محبوبیت چای در آمریکا،مالیات مشخصی را برای ورود آن به آمریکا تعیین کرد. حرص و طمع انگلیسی ها به جایی رسید که نرخ مالیات چای به 119 درصد رساندند که با ورود به بازار عمده فروشی آمریکا، قیمتی حدوداً دو برابر را پیدا می کرد. بدلیل مخالفت های گسترده ی بوجود آمده در آمریکا، بندرهای این کشور مانع از ورود هرگونه کالایی که گمرکی به آن تعلق می گرفت شدند؛ این امر منجربه بدنام شدن مهمانی چای بوستون (جنبش اعتراضی توسط برخی از مستعمرات 13گانه علیه قوانین جرج سوم پادشاه بریتانیا کبیر) و بسته شدن بندر بوستون توسط دولت انگلستان شد و نیروهای انگلیسی وارد خاک آمریکا شدند. این مجموعه حوادث آغازی برای جنگ استقلال آمریکا و در نهایت آغاز و دلیلی شد تا آمریکایی ها قهوه را به چای ترجیح دهند. در واقع بایکوت چای به یک عمل میهن پرستی در آمریکا تبدیل شد.

2.12 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
تصویری از جنبش مهمانی چای بوستون
  • پیشرفت های آمریکایی در نوشیدن چای

با وجود تمام اتفاق های پیش آمده، ایالات متحده هنوز هم مسئول چند تغییر عمده در صنعت چای است.

در سال 1904، در نمایشگاه جهانی تجارت سنت لوییس، گروهی از تولید کنندگان چای، غرفه ی مخصوص چای را ترتیب داده بودند و فنجان های چای داغ را برای پذیرایی از بازدیدکنندگان از غرفه آماده کرده بودند؛ اما دمای گرم و غیر معمول تابستان، باعث خالی ماندن غرفه شده بود، تا اینکه یکی از سرپرست های غرفه تصمیم گرفت که چای ها را در لیوان های پر از یخ سرو کند که این سبب شد تا حاضران در نمایشگاه برای امتحان نوشیدنی جدید، چای سرد، به صف شوند و اینگونه چای سرد برای اولین بار فرآوری شد و امروزه بیش از 80 درصد از چای مصرفی در آمریکا را تشکیل می دهد.

چای کیسه ای نیز اولین بار در آمریکا درست شده است، البته کاملاً تصادفی. در سال 1908، یک تاجر چای در نیویورک نمونه هایی از محصول خود را که در کیسه های ابریشمی مهر و موم شده بودند، به رستوران ها و کافه های سراسر شهر ارسال کرد و بعد از مدتی متوجه شد که رستوران ها برای صرف جویی در وقت، مستقیماً چای ها را با کیسه هایی که داشتند، دم می کنند که این روش دم کردن چای بلافاصله مورد استفاده و محبوب واقع شد.

2.13 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)
خانواده ی آمریکایی در حال صرف چای سرد
  • چای در دنیای مدرن آمریکا

بعد از بایکوت چای، قهوه به محبوب ترین و پر مرف ترین نوشیدنی آمریکا بعد از آب تبدیل شد و این روند تا امروز نیز ادامه دارد؛ اما اخیراً محبوبیت چای در ایالات متحده روندی صعودی داشته است و امروزه هزاران آمریکایی چای را به رژیم غذایی سالم خود اضافه کرده اند و یا آن را جایگزین نوشابه و قهوه کرده اند.

 

این مقاله را به اشتراک بگذار

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در print
اشتراک گذاری در email