//// کشاورزی برای همه، همه برای زندگی

سبد خرید /

سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)

چای: سفر به دنیای محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت دوم)

سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)

در مقاله ی گذشته در مورد تاریخچه ی چای در چین (محل تولد چای) و دیگر کشورهای جهان صحبت کردیم و به بررسی تأثیرات فرهنگی و تاریخی آن در جهان پرداختیم. نوبتی هم که باشد بالاخره نوبت به تاریخچه ی چای در کشور عزیزمان ایران رسیده است؛ همان طور که در مقالات گذشته به آن اشاره کردیم، چای محبوب ترین نوشیدنی در ایران است و این در حالی است که هیچ ریشه ای در فرهنگ باستان ما و تمدن آریایی ندارد؛ یعنی دقیقاً مثل قهوه، چای هم یک نوشیدنی اصطلاحاً خارجی محسوب می شود. اما سوال اینجاست که چگونه  یک نوشیدنی خارجی توانسته به شکلی با فرهنگ ما یکی شود که عده ی زیادی در ایران آن را تماماً به عنوان یک نوشیدنی ایرانی می شناسند؟ چه زمانی ایرانی ها با چای آشنا شدند و محبوبیت چای ریشه در چه دارد و در نهایت کشت و زرع چای در ایران در چه زمانی و چگونه آغاز شد؟

در مقاله ی امروز یعنی سومین مقاله از مجموعه مقالات ” سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران ” قصد داریم که به تمامی سوالات مطرح شده در بالا پاسخ دهیم و به بررسی ریشه ی تاریخی و فرهنگی چای در ایران عزیزمان بپردازیم.

3.1 300x201 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)
قهوه خانه ی ایرانی

تاریخچه ی چای در ایران:

ایران در کنار چین، ژاپن، روسیه، انگلیس، ترکیه و مراکش یکی از بزرگ ترین ملت های جهان در نوشیدن چای است. اگرچه زمان دقیق ورود چای و قهوه به ایران مشخص نیست، اما مورخان عقیده دارند که هر دوی آن ها در اوایل سلطنت صفویه ( دوره ی سلطنت 1501­_1722 میلادی) به ایران معرفی شده اند. اولین نشانه های حضور قهوه و چای در ایران به اوایل قرن شانزدهم میلادی برمی گردد، یعنی زمانی قبل تر از ثبت تاریخی قهوه و چای در اروپا و همچنین طبق شواهد و مستندات تاریخی قهوه نوشیدنی محبوب تری نسبت به چای در بین ایرانی های آن زمان بوده است. در حدود قرن 17 میلادی قهوه که قبل تر از آن به عنوان یک دارو در ایران مورد استفاده بود، به محبوب ترین نوشیدنی غیر الکلی تبدیل شد، بطوریکه در دوران صفویه مکان هایی به نام قهوه خانه ساخته و شروع به کار می کنند. اگر بخواهیم از نظر تاریخی پیشینه ی قهوه خانه ها را بررسی کنیم، باید بگوییم که پیشینه ی آن ها به زمان انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان در دوره ی شاه عباس اول برمی گردد که او به طراحی مجدد شهر و ساخت میدان نقش جهان پرداخت. در میدان نقش جهان، در کنار مغازه ها و دکان های اطراف میدان، قهوه خانه ها نیز وجود داشتند. در واقع قهوه خانه های میدان نقش جهان در آن دوره در بین کشورهای خارجی (خاورمیانه) بسیار شهرت پیدا کردند و از طرفی فرصتی را برای طبقات اشرافی و بالای جامعه فراهم کردند تا در مراسم و مجالس خود چای و قهوه نیز سرو کنند.

پ.ن: در آن زمان چای و قهوه هر دو در قهوه خانه ها سرو می شدند ولی قهوه نوشیدنی محبوب تری بود.

جایگزینی قهوه با چای:

اما از آنجایی که ایران از نظر موقعیت مکانی فاصله ی نسبتاً زیادی با کشورهای تولید کننده ی قهوه داشت، ایرانی ها مجبور تغییر عادت های خود در مورد نوشیدنی ملی شدند. طبیعتاً زمان دقیقی برای این تغییر نمی توان بیان کرد، زیرا که یک دوره ی تدریجی و بلند مدت بوده است اما مورخان آغاز تغییرات را در حدود سال های 1830 و 1850 تخمین می زنند. در آن زمان به لطف جاده ی ابریشم حمل چای از چین که یکی از تولید کننده های اصلی تولید چای در جهان بوده و است، بسیار آسان تر بود و راحتی واردات چای از چین سبب افزایش میزان آن در ایران و در نهایت محبوبیت آن شد.

3.2 211x300 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)
محمد میرزا کاشف السلطنه، پدر چای ایران

کشت و زرع چای در ایران:

بعد از جایگزینی قهوه با چای به دلیل درخواست زیاد مردم، ایرانی ها در صدد تولید و تأمین چای مورد نیاز مصرفی کشور آمدند، اما تلاش ها چندان موفقیت آمیز نبود، تا اینکه در سال 1899 به لطف محمد میرزا کاشف السلطنه، ایرانی ها برای اولین بار موفق به کشت چای شدند.

محمد میرزا کاشف السلطنه یک دیپلومات ایرانی در آن زمان بود که برای توسعه ی صنعت چای در ایران راهی هند شده بود؛ او از هند هزاران نهال چای را به ایران آورد و آن ها را در منطقه ی گیلان کشت کرد. (البته داستان هایی هم هست که می گویند که او بذرهای چای را در چوب عصایش پنهان کرده و با خود به ایران آورده است، که خب به نظر من در این برهه ی تاریخی دیگر چگونگی نحوه ی آوردن چای به ایران خیلی موضوع حائز اهمیتی محسوب نمی شود.) منطقه ی زیبای گیلان که در جنوب دریای خزر واقع شده است، مناسب ترین آب و هوا را برای کشت و زرع چای داشت و به همین دلیل اولین مزارع چای در ایران در این منطقه از کشور به وجود آمده اند. سپس در مدت بسیار کمی صنعت چای در مناطق شمالی ایران (گیلان و مازندران) رشد کرد و اولین کارخانه های تولید چای در ایران پدید آمدند.

امروزه از کاشف السلطنه با عنوان پدر چای ایران یاد می شود و موزه ی چای لاهیجان نیز برای قدردانی از او و تلاش هایش ساخته شده است.

3.3 300x232 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)
آرامگاه کاشف السلطنه، لاهیجان

چای در فرهنگ ایرانی:

امروزه بیش از هزاران هکتار مزارع چای و بیش از 100 کارخانه تولید چای در ایران وجود دارد و البته چایی که ما در ایران تولید می کنیم و می نوشیم، رنگ و طعم خاص و متفاوتی نسبت به چای مصرفی در کشورهای دیگر که در مقاله ی گذشته در مورد آن ها صحبت کردیم، دارد و بدون شک ما نیز مثل سایر کشورها طبق ذائقه و سلیقه ی خودمان چای را می نوشیم برای مثال در ایران خیلی متداول نیست که به چای، شیر افزوده شود.

متأسفانه ما ایرانی ها تمایل داریم که چای خود را با قند یا نبات میل کنیم که اصلاً برای سلامتی خوب نیست و هرچقدر هم که بخشی از فرهنگ ما محسوب شود، باید هرچه سریع تر آن را از رژیم غذایی خود حذف کنید؛ درباره ی چای شیرین صبحانه هم که اصلاً بهتر است صحبتی نکنم چون که ضرر آن چندین برابر یک استکان چای به همراه یک حبه قند است، اما به کسانی که اصلاً نمی توانند صبح خود را بدون یک صبحانه ی عالی به همراه یک استکان چای شیرین آغاز کنند، پیشنهاد می کنم که همین امروز حداقل شکر قهوه ای را جایگزین شکر سفید کنند تا چای شیرین صبحانه ی خود را با نگرانی کم تری نسبت به سلامتی خود، نوش جان کنند.

3.4 300x225 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)

زمان برداشت چای در ایران:

هرساله در اواسط بهار، برداشت برگ های تازه ی چای آغاز می شود که کار بسیار دشوار و زمان بری است که به همت و تلاش بی پایان شمالی های عزیز ایران برای تهیه نوشیدنی محبوب کشور، انجام می شود.

3.5 copy 300x264 - سفر به دنیای چای، محبوب ترین نوشیدنی در ایران (قسمت سوم)
برداشت چای در شمال ایران

امیدوارم که مقاله ی امروز برایتان مفید بوده باشد و از شما عزیزان می خواهم که ما را با نظرات خوب و سازنده خود همراهی کنید.

این مقاله را به اشتراک بگذار

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در print
اشتراک گذاری در email